નીચી તાલીમોમાં, અમે જે ખોરાક ખાતું છે તેની સૂચિ બનાવીએ. અમે ભારતના વૈકલ્પિક ભાગોમાં ખાતા ખોરાક આઇટમ્સને પણ ઓળખ્યા અને તેમને તેના નક્ષત્ર પર ચિહ્નિત કર્યા.

એક ભૂખમાં ચાપાતી, દાળ અને બ્રિંજલ કરી શામેલ હોઈ શકે. બીજું રાઇસ, સામ્બાર અને લેડીસ ફિંગર (ભિંદી)ની શાકભાજી હોઈ શકે. તૃતીય ભૂખમાં આપમ, માછીમારી કરી અને શાકભાજી હોઈ શકે.

પ્રવૃત્તિ 1

અમારી ભૂખોમાં સામાન્ય રીતે કેટલાક પ્રકારની અનુપાતીનો એક આઇટમ મળે છે. અન્ય આઇટમ્સ હોઈ શકે તેવી દાળ અથવા માંસ અને શાકભાજીનો રસ્તો. તેમાં કર્ડ, બટર મિલ્ક અને પિકલ્સ જેવી આઇટમ્સ પણ શામેલ થઈ શકે. વૈકલ્પિક વિસ્તારોમાંની કેટલીક ભૂખોની ઉદાહરણો કોષ 1.1માં આપેલી છે. કોષ 1.1માં ખોરાક આઇટમ્સ પસંદ કરો અને તેમને કોષ 1.1માં દાખલ કરો.

અમારી ભૂખોમાં ક્યારેક આ વિવિધતાનો સમાવેશ થતો નથી. જો અમે મુસાફરી કરી રહીએ હોય, તો અમે ક્યારેક તે જ જોઈએ જે પહોંચે તેને ખાઈ શકીએ. ક્યારેક કેટલાકને આ વિવિધ આઇટમ્સને સામાન્ય રીતે ખાવું સંભવ નથી.

પરંતુ ભૂખના આ જેવી વિતરણનું કોઈ કારણ હશે. શું તમે માનો છો કે અમારા શરીરને કોઈ ખાસ હાથે ખોરાકના વિવિધ પ્રકારોની જરૂર હોય?

1.1 વિવિધ ખોરાક આઇટમ્સ શું સમાવે છે?

અમે જાણીએ છીએ કે દરેક રસોડો સામાન્ય રીતે એક અથવા વધુ સામગ્રીઓથી બને છે, જેને અમે જૈવાણુઓ અથવા પ્રાણીઓમાંથી મેળવીએ છીએ. આ સામગ્રીઓમાં અમારા શરીર માટે જરૂરી કેટલાક ઘટકો હોય છે.

કોષ 1.1 વિવિધ વિસ્તારો/રાજ્યોની કેટલીક સામાન્ય ભૂખ

આ ઘટકોને ખોરાક ઘટકો તરીકે કહીએ છીએ. અમારા ખોરકમાંના મુખ્ય ખોરાક ઘટકો કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ, પ્રોટીન્સ, ફેટ્સ, વાટમિન્સ અને ખનિજો નામે છે. તેની સાથે-સાથે ખોરક અમારા શરીર માટે જરૂરી હોય તેવી ડાયટરી ફાઇબર અને પાણી પણ સમાવે છે.

તમે જે ખોરક આઇટમ્સ પરીક્ષણ કર્યા તેમાં તમે બધા આ ખોરાક ઘટકો શામેલ છે? કોઈ ખોરક આઇટમ આની કોઈ એક જ જરૂર નથી? કોઈ ખોરક આઇટમ આના કોઈ પણ જ જરૂર નથી? કેટલાક સરળ પદ્ધતિઓથી અમે જાણી શકીએ છીએ કે જે રસોડો અથવા મૂળ સામગ્રી આના કોઈ એક અથવા વધુ ખોરાક ઘટકો શામેલ છે. કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ, પ્રોટીન્સ અને ફેટ્સની હકીકત પરીક્ષણો અન્ય ખોરાક ઘટકોની હકીકત પરીક્ષણો કરવા માટે સરળ છે. આ પરીક્ષણો કરીએ અને તેમાંથી તમારા તમામ નિવેદનોને કોષ 1.2માં રેકોર્ડ કરીએ.

આ પરીક્ષણો કરવા માટે, તમારે આયોડાઇન, કોપર સલ્ફેટ અને કોસ્ટિક સોડાના રસની જરૂર પડશે. તમારે કેટલાક પરીક્ષણ ટ્યુબ અને ડ્રોપર પણ જરૂર પડશે.

આ પરીક્ષણો રસોડાની ખોરક આઇટમ્સ પણ પર કરીને પણ મૂળ સામગ્રી પર કરીને પ્રયત્ન કરો. કોષ 1.2 આ પરીક્ષણોમાંથી તમારા નિવેદનો રેકોર્ડ કરવા માટેની એક રીત તમને બતાવે છે. આ કોષમાં કેટલીક ખોરક આઇટમ્સ આપેલી છે. તમે આની જગ્યાએ કોઈપણ અન્ય ઉપલબ્ધ ખોરક આઇટમ્સ પણ આ પરીક્ષણો કરી શકો છો. આ પરીક્ષણો ખાતરીપૂર્વક કરો અને કોઈપણ રસાયણો ખાવા અથવા સ્વાદ લેવાનો પ્રયત્ન ન કરો.

જો જરૂરી રસાયણો તૈયારી રીતે ઉપલબ્ધ ન હોય, તો તમારો શિક્ષક તેમને બૉક્સમાં આપેલ રીતે તૈયાર કરી શકે છે.

અમે કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ શામેલ છે તેવા વિવિધ ખોરક આઇટમ્સ પર પરીક્ષણ કરવાથી શરૂ કરીએ. કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનો ઘણો પ્રકાર છે. અમારા ખોરકમાં મુખ્ય કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ સ્ટાર્ચ અને શુકરીયાંની રૂપમાં હોય છે. અમે સરળતાથી જાણી શકીએ છીએ કે કોઈ ખોરક આઇટમ સ્ટાર્ચ શામેલ છે.

પ્રવૃત્તિ 2

સ્ટાર્ચ માટે પરીક્ષણ

ખોરક આઇટમ અથવા મૂળ સામગ્રીની નાની માત્રા લો. તે પર 2-3 ડ્રોપ્સ ડાયલ્યુટેડ આયોડાઇન રસ મૂકો (ચિત્ર 1.1). ખોરક આઇટમની રંગ પર કોઈ ફેરફાર જુઓ. શું તે નીલી-કાળી રંગમાં ફેરાયો? નીલી-કાળી રંગ દર્શાવે છે કે તે સ્ટાર્ચ શામેલ છે.

ચિત્ર 1.1: સ્ટાર્ચ માટે પરીક્ષણ

અન્ય ખોરક આઇટમ્સ પર આ પરીક્ષણ પુનરાવર્તિત કરો તેને જાણવા માટે કે તેમાં ક્યાં સ્ટાર્ચ હોય છે. તમારા તમામ નિવેદનો કોષ 1.2માં દાખલ કરો.

પ્રોટીન માટે પરીક્ષણ

પરીક્ષણ માટે ખોરક આઇટમની નાની માત્રા લો. જો તમે પરીક્ષણ કરવા માટે તમારી પસંદગીની ખોરક આઇટમ સ્થાનિક હોય, તો તમારે પહેલા તેને પેસ્ટ બનાવવાની અથવા પાવડર બનાવવાની જરૂર પડશે. ખોરક આઇટમની નાની માત્રા મિક્સ કરો અથવા મિશ્રણ બનાવો. તેમાંથી કેટલીક સામગ્રી સાચા પરીક્ષણ ટ્યુબમાં મૂકો, તેમાં પાણીની 10 ડ્રોપ્સ ઉમેરો અને પરીક્ષણ ટ્યુબ ઝિંગો.

હવે ડ્રોપરનો ઉપયોગ કરીને પરીક્ષણ ટ્યુબમાં કોપર સલ્ફેટ રસની બે ડ્રોપ્સ અને કોસ્ટિક સોડાની દસ ડ્રોપ્સ ઉમેરો (ચિત્ર 1.2). સારી રીતે ઝિંગો અને પરીક્ષણ ટ્યુબ કેટલીક મિનિટ માટે રાખો.

તમે કંઈ દેખાયું? પરીક્ષણ ટ્યુબની સામગ્રી જાંબિક રંગમાં ફેરાઈ ગયું? જાંબિક રંગ દર્શાવે છે કે ખોરક આઇટમમાં પ્રોટીન હોય છે.

હવે તમે અન્ય ખોરક આઇટમ્સ પર આ પરીક્ષણ પુનરાવર્તિત કરી શકો છો.

કોષ 1.2 કેટલીક ખોરક આઇટમ્સમાં ખોરાક ઘટકો

ફેટ માટે પરીક્ષણ

ખોરક આઇટમની નાની માત્રા લો. તેને કાગળની એક જૂથમાં મૂકો અને તેને કોળો. કાગળ ફટકતી ન જવા માટે ખાતરી રાખો. હવે કાગળ સીધી કરો અને તેની ચોક્કસ જુઓ. તેમાં તેલવાળો પેચ હોય છે? તેને પ્રકાશમાં ભાગીને જુઓ. તમે તેના મારામાર પરથી પ્રકાશ ને નાનો રીતે જોઈ શકો છો?

કાગળ પર તેલવાળો પેચ દર્શાવે છે કે ખોરક આઇટમમાં ફેટ હોય છે. ખોરક આઇટમ્સ ક્યારેક થોડું પાણી શામેલ કરી શકે છે. તેથી, તમે કાગળ પર કોઈ આઇટમ ઝાકી ગયા પછી કાગળ થોડો સમય માટે સુકાઈ જવા દો. જો ખોરકમાંથી કોઈ પાણી આવ્યો હોય, તો તે ક્યારેક સમય પછી સુકી જશે. જો આ પછી કોઈ તેલવાળો પેચ ન દેખાય, તો ખોરક આઇટમમાં કોઈ ફેટ નથી.

આ પરીક્ષણો શું દર્શાવે છે? તમે જે ખોરક આઇટમ્સ પરીક્ષણ કર્યા તેમાં ફેટ, પ્રોટીન અને સ્ટાર્ચ બધા હોય છે? કોઈ ખોરક આઇટમ આના વધુ થી વધુ ખોરાક ઘટકો શામેલ છે? તમે કોઈપણ ખોરક આઇટમ શોધી શક્યા છે કે તેમાં આના કોઈ પણ જ ખોરાક ઘટક નથી?

અમે ત્રણ ખોરક ઘટકો - કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ, પ્રોટીન્સ અને ફેટ્સ માટે ખોરક આઇટમ્સ પર પરીક્ષણ કર્યા. વાટમિન્સ અને ખનિજો જેવા અન્ય ખોરક ઘટકો પણ વિવિધ ખોરક આઇટમ્સમાં હોય છે. તે બધા ખોરાક ઘટકો માટે કેમ જરૂર છે?

1.2 વિવિધ ખોરાક ઘટકો અમારા શરીર માટે શું કરે છે?

કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ મુખ્ય રીતે અમારા શરીરને ઊર્જા આપે છે. ફેટ્સ પણ અમને ઊર્જા આપે છે. શાબ્દિક રીતે, ફેટ્સ એક જ માત્રામાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ કરતાં ઘણી વધુ ઊર્જા આપે છે. ફેટ અને કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ શામેલ છે તેવા ખોરક પણ ‘ઊર્જા આપનાર ખોરક’ તરીકે કહીએ છીએ (ચિત્ર 1.3 અને ચિત્ર 1.4).

પ્રોટીન્સ અમારા શરીરની વાઢ અને દુરાવરો માટે જરૂરી છે. પ્રોટીન્સ શામેલ છે તેવા ખોરક પણ ‘શરીર બનાવનાર ખોરક’ તરીકે કહીએ છીએ (ચિત્ર 1.5).

વાટમિન્સ અમારા શરીરને રોગાણથી બચાવવામાં મદદ કરે છે. વાટમિન્સ પણ અમારા અંગો, હાડા, દંત અને દંતની જળસ્ફીટો સુરક્ષિત રાખવામાં મદદ કરે છે.

વાટમિન્સનો ઘણો પ્રકાર છે જેને વિવિધ નામોથી ઓળખાય છે. તેમામાંથી કેટલાક વાટમિન A, વાટમિન C, વાટમિન D, વાટમિન E અને K છે. વાટમિન B-ક્લોસ તરીકે ઓળખાતી વાટમિન્સનો જૂથ પણ છે. અમારા શરીરને તે બધા પ્રકારના વાટમિન્સની નાની માત્રામાં જરૂર પડે છે. વાટમિન A અમારી તેલ અને અંગો સુરક્ષિત રાખે છે. વાટમિન C અમારા શરીરને ઘણા રોગાણથી લડવામાં મદદ કરે છે. વાટમિન D અમારા શરીરને હાડા અને દંત માટે કેલ્શિયમનો ઉપયોગ કરવામાં મદદ કરે છે. વિવિધ વાટમિન્સમાં સમાવિષ્ટ છે તેવા ખોરકની ઉદાહરણો ચિત્ર 1.6 થી ચિત્ર 1.9 માં દર્શાવેલી છે.

ખનિજો અમારા શરીર માટે નાની માત્રામાં જરૂરી છે. દરેક એક મહત્વપૂર્ણ છે તેની સારી રીતે વાઢ અને સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે.

ઘણા ખોરક આઇટમ્સમાં, સામાન્ય રીતે, વધુ થી વધુ ખોરાક ઘટકો હોય છે. તમે કોષ 1.2માં તમારા નિવેદનો રેકોર્ડ કરતી વખતે આ જ જાણી શક્યા છો. જોકે, એક નિશિત મૂળ સામગ્રીમાં, એક ખાસ ખોરાક ઘટક અન્યની કરતાં ઘણી વધુ માત્રામાં હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, રાઇસમાં અન્ય ખોરાક ઘટકો કરતાં વધુ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ હોય છે. તેથી, અમે કહીએ છીએ કે રાઇસ એક “કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ રિચ” ખોરક સ્રોત છે.

આ ખોરાક ઘટકોની સાથે-સાથે, અમારા શરીરને ડાયટરી ફાઇબર અને પાણીની પણ જરૂર પડે છે. ડાયટરી ફાઇબરને પણ રુર્કારે તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. રુર્કારે મુખ્ય રીતે અમારા ખોરકમાં જૈવિક ઉત્પાદનો દ્વારા આપવામાં આવે છે. પૂર્ણ અનુપાતીની અને દાળો, પોટેટો, તાજા ફળો અને શાકભાજી રુર્કારેના મુખ્ય સ્રોતો છે. રુર્કારે અમારા શરીરને કોઈ ખોરાક ઘટક આપતું નથી, પરંતુ તે અમારા ખોરકનો મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે અને તેને વધુ ભાર આપે છે. તે અમારા શરીરને અસંસ્કૃત ખોરકથી દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.

પાણી અમારા શરીરને ખોરકમાંથી ખોરાક ઘટકો સુગમ રીતે લઈ જવામાં મદદ કરે છે. તે પણ અમારા શરીરમાંથી કેટલાક કળાશો કરીને રસાયણ અને ઝિંગામાં નાખવામાં મદદ કરે છે. સામાન્ય રીતે, અમે અમારા શરીરને જે પાણીની જરૂર પડે છે તેને અમે પીતા જેવા લિક્વિડ્સમાંથી - જેવી કે પાણી, દૂધ અને ચા - મેળવીએ છીએ. તેની સાથે-સાથે, અમે ઘણા રસોડાને પ