9.1 પરિચય

તમે તમારા વર્ગમાં દરરોજ વર્ગના વિદ્યાર્થીઓની હાજરી તમારા વર્ગના શિક્ષક દ્વારા રેકોર્ડ કરીને, અથવા દરેક પરીક્ષા અથવા પરીક્ષણ પછી તમે મેળવેલા ગુણધર્મો રેકોર્ડ કરીને જોવી હતી. એમજેવા રીતે, તમે ક્રિકેટ સ્કોર બોર્ડ પણ જોવો હતો. અહીં બે સ્કોર બોર્ડ પ્રતિબિંબિત કરવામાં આવી છે :

તમે જાણો છો કે ક્રિકેટના ક્રીંદામાં રેકોર્ડ કરવામાં આવી છે તે માત્ર જે જીતેલો અને નિકરી જેતો છે તે વિશે જ નહીં. સ્કોર બોર્ડમાં, તમે ક્રીંદાની અન્ય સમાન મહત્વપૂર્ણ માહિતી પણ મળી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઉચ્ચ રન-સ્કોરર દ્વારા સમય લેવામાં આવેલો અને બોલ સામે જોવામાં આવેલો બોલની સંખ્યા તમે જાણી શકો છો.

એમજેવા રીતે, તમારા દિવસની રોજની જીવનમાં તમે નંબર, આંકડા, નામ વગેરેની સાથે ઘણા પ્રકારના કોષો જોવા મળ્યા છે.

આ કોષો ‘ડેટા’ પૂર્ણ કરે છે. ડેટા એ કેટલાક માહિતી આપવા માટે એકત્રિત કરાયેલા નંબરોનો સમૂહ છે.

9.2 ડેટા રેકોર્ડ કરવો

આપણે એક ઉદાહરણ લેશો જેમાં એક વર્ગ પિકનિક માટે તૈયારી કરી રહ્યું છે. શિક્ષકએ વિદ્યાર્થીઓને બનાની, કાપૂ, સંતરા અથવા પાકડી વચ્ચેનો તેમની ફળની પસંદગી આપવાનું કહ્યું. ઉમાને તે તાલીક તૈયાર કરવાનું કહ્યું. તેણીએ બધા બાળકોનો સૂચિબદ્ધ કર્યો અને દરેક નામ માટે ફળની પસંદગી લખી. આ તાલીક શિક્ષકને પસંદગી પ્રમાણે ફળો વહેંચવામાં મદદ કરશે.

જો શિક્ષક વર્ગ માટે બનાનીની જરૂરી સંખ્યા જાણવા માંગે, તો તેણીએ તાલીકમાંના નામો એકલા એકલા વાંચી અને જરૂરી બનાનીની કુલ સંખ્યા ગણવી પડશે. કાપૂ, પાકડી અને સંતરા વિભાવે જરૂરી સંખ્યા જાણવા માટે તેણીએ આ ફળો માટે એકરુણ એકરુણ એક પ્રકારની પ્રક્રિયા પુનરાવર્તિત કરવી પડશે. તે કેવી રીતે કષ્ટકાર અને સમયગાળાનો સંકટ છે! જો તાલીકમાં ઉદાહરણ તરીકે 50 વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ હોય, તો તે વધુ કષ્ટકાર બની જશે.

તેથી, ઉમાએ ફક્ત આ ફળોના નામો એકલા એકલા લખ્યા જેમ કે, બનાની, કાપૂ, પાકડી, સંતરા, કાપૂ, બનાની, સંતરા, પાકડી, બનાની, બનાની, કાપૂ, બનાની, કાપૂ, બનાની, સંતરા, પાકડી, કાપૂ, બનાની, પાકડી, બનાની.

તમને લાગે છે કે શિક્ષકનો કામ આની મદદથી સરળ બની જશે? તેણી હજુ પણ તાલીકમાંના ફળો એકલા એકલા ગણવી પડશે જેમ તેણી પહેલા કર્યું હતું.

સલ્માએ એક અન્ય વિચાર લીધો. તેણીએ ફ્લોરમાં ચાર ચોરસો બનાવ્યા. દરેક ચોરસ માત્ર એક પ્રકારના ફળ માટે રાખવામાં આવ્યો હતો. તેણીએ વિદ્યાર્થીઓને તેમની પસંદગી મેળવનાર ચોરસમાં એક પેબલ મૂકવા માટે કહ્યું.

ઉદાહરણ તરીકે, બનાની માટે પસંદ કરેલો વિદ્યાર્થી બનાની માટે ચિહ્નિત ચોરસમાં પેબલ મૂકશે અને એમ કરીને.

દરેક ચોરસમાં પેબલોની ગણતરી કરીને, સલ્મા દરેક પ્રકારના ફળોની જરૂરી સંખ્યા ઝડપથી જાણી શકે છે. તેણી પેબલો વ્યવસ્થિત રીતે વિવિધ ચોરસોમાં મૂકીને ઝડપથી જરૂરી માહિતી મેળવી શકે છે.

પાકડી: આ પ્રવૃત્તિને 40 વિદ્યાર્થીઓ માટે અને કોઈપણ ચાર ફળોના નામો સાથે કરવાનો પ્રયત્ન કરો. પેબલથી જોઈએ તો બોટલના કૅપ અથવા કેટલાક અન્ય ટોકનો પણ વપરાતી શકાય.

9.3 ડેટાની સંગ્રહણ

સલ્માએ મળેલી એક જ માહિતી મેળવવા માટે રોનાલ્ડને પેબલોની જરૂર નથી. તેને વિદ્યાર્થીઓને આવવા અને પેબલો મૂકવા માટે કહવાની જરૂર નથી. તે એક પેપર અને એક પંક્તિ સાથે કામ કરે છે. તે નીચે આપેલ કોષ્ટક તૈયાર કરે છે.

તમે રોનાલ્ડનો કોષ્ટક સમજો છો?

એક $(\boldsymbol{{}\checkmark})$ ચિહ્ન શું દર્શાવે છે?

ચાર વિદ્યાર્થીઓએ પાકડી પસંદ કરી હતી. પાકડી માટે કેટલા $(\checkmark)$ ચિહ્નો છે? વર્ગમાં કુલ કેટલા વિદ્યાર્થીઓ હતા? આ બધી માહિતી મળી શકે છે.

આ પદ્ધતિઓ વિશે ચર્ચા કરો. કયું સरસ છે? શા માટે? ક્યારે વધુ મોટા ડેટામાંથી માહિતી જરૂરી હોય ત્યારે કયું પદ્ધતિ વધુ ઉપયોગી હોય છે?

ઉદાહરણ 1 : એક શિક્ષક મધ્યદિવસના ભોજન કાર્યક્રમમાં દરેક વિદ્યાર્થીની ભોજનની પસંદગી જાણવા માંગે છે. શિક્ષક આ માહિતી મળવાની જૂથની હતી મારીયાને આપ્યી. મારીયા પેપર અને પંક્તિની સાથે આ કામ કર્યું. ભોજનની પસંદગીને સ્તંભમાં રેખાઓમાં ગોઠવીને, તેણી તે પસંદગી કરનાર દરેક વિદ્યાર્થી માટે એક ( I ) ચિહ્ન મૂક્યું.

ઉમેશ ટેબલ જોઈને વધુ સરળ ગણતરી માટે એક સરસ પદ્ધતિ સૂચવી. તે મારીયાને ચિહ્નો (I) દસ માટે જૂથમાં ગોઠવવા માટે કહ્યું જેમ નીચે દર્શાવેલ છે :

રાજને તેને સરળ બનાવવા માટે તેને દસ નહીં પણ પાચ માટે જૂથ બનાવવા માટે કહ્યું, જેમ નીચે દર્શાવેલ છે :

શિક્ષકએ કહ્યું કે પાચ ચિહ્નોના જૂથમાં પાચમાંથી પાંચમો ચિહ્ન એક ક્રોસ તરીકે વપરાવવામાં આવે છે, જેમ નીચે ’ $N$ ’ દ્વારા દર્શાવેલ છે. આ તૈયારી ચિહ્નો છે. તેથી, II ગણતરી માટે પાંચ પલું બે (અર્થાત સાત) અને $N$ પાંચ પલું પાંચ (અર્થાત દસ) દર્શાવે છે.

આના પરિણામે, કોષ્ટક નીચે જેવો જ દેખાય છે :

ઉદાહરણ 2 : એક્ટાને તેના વર્ગ VI માંના વિદ્યાર્થીઓની જૂતાની કદની માહિતી એક રીતે રેકોર્ડ કરવાની કહી ગઈ હતી. તેની જાણકારી નીચે આપેલ રીતે રેકોર્ડ કરાયેલી છે :

જાવેદને (i) વધુ સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ કેટલી કદની જૂતી પહેરી રહ્યા છે. (ii) નાની સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ કેટલી કદની જૂતી પહેરી રહ્યા છે. તમે આ માહિતી મળી શકો છો?

એક્ટાએ તૈયારી ચિહ્નોનો ઉપયોગ કરીને કોષ્ટક તૈયાર કર્યો.

હવે પહેલીવાર કહેવાયેલા પ્રશ્નોનો ઉત્તર સરળતાથી મળી શકે છે.

તમે તૈયારી ચિહ્નોનો ઉપયોગ કરીને તમારા વર્ગમાં કેટલીક એમજેવી પ્રવૃત્તિ પણ કરી શકો છો.

આ કરો

1. તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓના વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે તમારા સાથીઓન