బయటికి వెళ్లి మీ చుట్టూ ఉన్న మొక్కలన్నింటినీ గమనించండి (Fig. 4.1). కొన్ని మొక్కలు చిన్నవిగా, కొన్ని చాలా పెద్దవిగా, మరికొన్ని నేల మీద కేవలం పచ్చని మచ్చలుగా మాత్రమే ఉండటం మీరు చూస్తున్నారా? కొన్ని పచ్చని ఆకులను కలిగి ఉంటే, మరికొన్ని ఎరుపు రంగు ఆకులను కలిగి ఉంటాయి. కొన్ని పెద్ద ఎరుపు పువ్వులను కలిగి ఉంటే, కొన్ని చిన్న నీలి పువ్వులను కలిగి ఉంటాయి, మరికొన్ని ఏ పువ్వులు లేకుండా ఉంటాయి. మన చుట్టూ, మన ఇళ్ల దగ్గర, పాఠశాల మైదానంలో, పాఠశాలకు వెళ్లే దారిలో, పార్కులు మరియు తోటల్లో వివిధ రకాల మొక్కలు ఉన్నాయని మనం చూస్తున్నాం, కదా?

Fig. 4.2 మొక్క యొక్క భాగాలు

ఏదైనా మొక్క యొక్క వివిధ భాగాలను తెలుసుకుందాం. ఇది వివిధ రకాల మొక్కల మధ్య తేడాలను అర్థం చేసుకోవడంలో మాకు సహాయపడుతుంది.

Fig. 4.1 ఒక ప్రకృతి సందర్శన!

Fig.4.1లో చూపబడిన మొక్క యొక్క కాండం, కొమ్మ, వేరు, ఆకు, పువ్వు మరియు పండును మీరు గుర్తించగలరా? మొక్క యొక్క భాగాలకు రంగు వేయండి.

4.1 గుల్మాలు, పొదలు మరియు చెట్లు

కృత్యం 1

కింది వాటి కాండం మరియు కొమ్మలను బాగా గమనించండి:

1. మీ కంటే చాలా చిన్న మొక్కలు.
2. మీ పరిమాణంలో ఉన్న మొక్కలు, మరియు
3. మీ కంటే చాలా పొడవుగా ఉన్న మొక్కలు.

వాటి కాండాన్ని తాకి, అవి మృదువుగా ఉన్నాయా లేక గట్టిగా ఉన్నాయా చూడటానికి మెల్లగా వంచి చూడండి.

పట్టిక 4.1 మొక్కల వర్గాలు

కాండం విరిగిపోకుండా జాగ్రత్త వహించండి. పొడవైన మొక్కలను కౌగిలించుకోండి, వాటి కాండం ఎంత మందంగా ఉందో చూడండి!

కొన్ని మొక్కల్లో కొమ్మలు ఎక్కడ నుండి పెరుగుతాయో కూడా మనం గమనించాలి - నేల దగ్గరగా లేక కాండంపై ఎక్కువ ఎత్తులో.

మనం ఇప్పుడు మనం గమనించిన అన్ని మొక్కలను పట్టిక 4.1లో సమూహపరుస్తాము. కొన్ని ఉదాహరణలు చూపబడ్డాయి. మీరు నిలువు వరుసలు 1,

సూచన : విద్యార్థులు 4-5 మంది గ్రూపుల్లో పని చేయవచ్చు, తద్వారా కనీస సంఖ్యలో మొక్కలకు హాని/నష్టం జరుగుతుంది.

$\quad$ మీరు ఈ కృత్యాల కోసం మృదువైన కాండం ఉన్న కలుపు మొక్కలను కూడా ఉపయోగించవచ్చు. కలుపు మొక్కలు ఏమిటో మీకు తెలుసా? పంట పొలాలు, లాన్లు లేదా గిన్నెల్లో, తరచుగా కొన్ని అవాంఛిత మొక్కలు లేదా కలుపు మొక్కలు పెరగడం ప్రారంభిస్తాయి. రైతులు తమ పొలాల నుండి ఈ కలుపు మొక్కలను తీసివేస్తున్నట్లు మీరు చూశారా?

2 మరియు 3ని మరిన్ని మొక్కల కోసం పూరించవచ్చు. ఈ విభాగం చదివిన తర్వాత నిలువు వరుస 4ని పూరించండి.

ఈ లక్షణాల ఆధారంగా చాలా మొక్కలను మూడు వర్గాలుగా వర్గీకరించవచ్చు: గుల్మాలు, పొదలు మరియు చెట్లు. ప్రతి ఒక్కదానికి ఒక ఉదాహరణ Fig.4.3లో చూపబడింది.

Fig. 4.3 (a) గుల్మం, (b) పొద మరియు (c) చెట్టు

పచ్చని మరియు మృదువైన కాండం ఉన్న మొక్కలను గుల్మాలు అంటారు. అవి సాధారణంగా చిన్నవిగా ఉంటాయి మరియు అనేక కొమ్మలు ఉండకపోవచ్చు [Fig. 4.3 (a)].

కొన్ని మొక్కలు కాండం యొక్క బేస్ దగ్గర కొమ్మలను అభివృద్ధి చేస్తాయి. కాండం గట్టిగా ఉంటుంది కానీ చాలా మందంగా ఉండదు. అలాంటి మొక్కలను పొదలు అంటారు [Fig.4.3(b)].

కొన్ని మొక్కలు చాలా పొడవుగా ఉంటాయి మరియు గట్టి మరియు మందమైన కాండాన్ని కలిగి ఉంటాయి. కాండాలు పై భాగంలో, నేల నుండి చాలా ఎత్తులో కొమ్మలను కలిగి ఉంటాయి. అలాంటి మొక్కలను చెట్లు అంటారు [Fig.4.3(c)].

పై లక్షణాల ఆధారంగా మీరు ఇప్పుడు మీరు జాబితా చేసిన మొక్కలను వర్గీకరించి పట్టిక 4.1లోని నిలువు వరుస 4ని పూర్తి చేయగలరా?

పహేలికి మనీ ప్లాంట్, బీన్స్టాక్, గుమ్మడి మొక్కలు మరియు ద్రాక్ష తీగలకు ఎలాంటి కాండం ఉంటుందని ఆశ్చర్యంగా ఉంది. ఈ మొక్కలలో కొన్నింటిని గమనించండి. ఇవి ఒక గుల్మం, పొద లేదా చెట్టు నుండి ఎలా భిన్నంగా ఉన్నాయి? వాటిలో కొన్ని పైకి ఎక్కడానికి మద్దతు ఎందుకు అవసరమని మీరు భావిస్తున్నారు?

నిటారుగా నిలబడలేని బలహీనమైన కాండం ఉన్న మొక్కలు, కానీ నేల మీద వ్యాపించేవాటిని వల్లంకులు (Fig.4.4) అంటారు, అయితే మద్దతు తీసుకొని పైకి ఎక్కేవాటిని తీగలు (Fig.4.5) అంటారు. ఇవి గుల్మాలు, పొదలు మరియు చెట్ల నుండి భిన్నంగా ఉంటాయి.

బహుశా మీ పాఠశాలలో లేదా ఇంట్లో మీరు జాగ్రత్త తీసుకునే కొన్ని మొక్కలు ఉండవచ్చు. మీ ఇంటిలో లేదా పాఠశాలలో పెరిగే ఏవైనా రెండు చెట్లు, పొదలు, గుల్మాలు లేదా వల్లంకుల పేర్లు రాయండి.

4.2 కాండం

మీ చుట్టూ ఉన్న వివిధ మొక్కల కాండాలను బాగా గమనించండి. కాండం మీద ఉన్న వివిధ నిర్మాణాలు/భాగాలను గమనించండి. మీ పరిశీలనలను మీ స్నేహితుల పరిశీలనలతో పోల్చండి. మీరు ఏమి కనుగొంటారు? కాండాలు ఆకులు, కొమ్మలు, మొగ్గలు, పువ్వులు మరియు పండ్లను కలిగి ఉంటాయి.

కృత్యం 2

మాకు ఒక గ్లాస్, నీరు, ఎరుపు/నీలి సిరా మరియు మృదువైన కాండం అవసరం. గ్లాస్ మూడో వంతు నిండేలా నీరు పోయండి. నీటికి కొన్ని చుక్కల ఎరుపు/నీలి సిరా కలపండి. కాండం యొక్క బేస్ను కత్తిరించి Fig.4.6లో చూపినట్లుగా గ్లాస్లో ఉంచండి.

సెటప్ను గమనించండి. కాండంలో రంగు కనిపిస్తుందా? రంగు కాండంలో పైకి వస్తుందని మీరు కనుగొంటారు. దీన్ని ఎక్కువ సమయం పాటు ఉంచినట్లయితే, ఆకుల సిరలలో కూడా రంగు కనిపిస్తుంది. అక్కడికి రంగు ఎలా చేరుతుందని మీరు భావిస్తున్నారు?

Fig. 4.6 రంగు నీటితో కూడిన గ్లాస్లో కాండం

ఈ కృత్యం నుండి, కాండం నీటి పైకి కదలికలో సహాయపడుతుందని మనం చూస్తాము. నీరు మరియు ఖనిజాలు ఆకులు మరియు కాండంతో అనుసంధానించబడిన ఇతర మొక్క భాగాలకు వెళతాయి.

(a) Fig. 4.7 (a) నీరు కాండం పైకి కదులుతుంది మరియు ఆకులను చేరుతుంది

(b) కాండం యొక్క తెరిచిన చివర యొక్క విస్తరించిన దృశ్యం

4.3 ఆకు

మీ చుట్టూ ఉన్న కొన్ని మొక్కల ఆకులను గమనించండి మరియు వాటిని మీ నోట్బుక్లో గీయండి. అన్ని ఆకులు ఒకే పరిమాణం, ఆకారం మరియు రంగులో ఉన్నాయా?

ఆకులు కాండంతో ఎలా అనుసంధానించబడి ఉంటాయి? ఆకు కాండంతో అనుసంధానించబడిన భాగాన్ని వృంతం అంటారు. ఆకు యొక్క విస్తృతమైన, పచ్చని భాగాన్ని ఫలకం (Fig. 4.8) అంటారు. మీ చుట్టూ ఉన్న మొక్కల ఆకులలో ఈ భాగాలను మీరు గుర్తించగలరా? అన్ని ఆకులకు వృంతాలు ఉన్నాయా?

Fig. 4.8 ఒక ఆకు

దాని ముద్ర తీసుకోవడం ద్వారా ఆకును బాగా తెలుసుకుందాం! ఆకులు సంతకం చేయలేవని మీరు భావించినట్లయితే, మీరు మళ్ళీ ఆలోచించేలా చేసే ఒక కృత్యం ఇక్కడ ఉంది.

కృత్యం 3

ఒక ఆకును తెల్ల కాగితం షీట్ కింద లేదా మీ నోట్బుక్లోని షీట్ కింద ఉంచండి. Fig. 4.9లో చూపినట్లుగా దాన్ని స్థిరంగా పట్టుకోండి. మీ పెన్సిల్ చివరను పక్కపక్కనే పట్టుకొని, దాని కింద ఆకు ఉన్న కాగితం భాగంపై రుద్దండి. దానిలో కొన్ని గీతలతో కూడిన ముద్ర మీకు వచ్చిందా? అవి ఆకు మీద ఉన్నవాటితో సమానంగా ఉన్నాయా?

ఆకు మీద ఉన్న ఈ గీతలను సిరలు అంటారు. ఆకు మధ్యలో ఒక ప్రముఖ గీత మీరు చూస్తున్నారా? దీనిని మధ్యసిర అంటారు. ఆకులో సిరలు చేసిన నమూనాను ఆకు సిరావిన్యాసం అంటారు.

Fig. 4.9 ఆకు యొక్క ముద్ర తీసుకోవడం

ఈ నమూనా మధ్యసిర రెండు వైపులా జాలి వలె ఉంటే, సిరావిన్యాసం జాలాకార [Fig. 4.10 (a)]. గడ్డి ఆకులలో సిరలు ఒకదానికొకటి సమాంతరంగా ఉండటం మీరు చూసి ఉండవచ్చు. ఇది సమాంతర సిరావిన్యాసం [(Fig. 4.10 (b)]. మీరు చేయగలిగినంత ఎక్కువ ఆకులలో సిరావిన్యాసాన్ని గమనించండి, వాటిని మొక్క నుండి తీయకుండా.

Fig. 4.10 ఆకు సిరావిన్యాసం (a) జాలాకార మరియు (b) సమాంతర

నమూనాను గీయండి మరియు జాలాకార మరియు సమాంతర సిరావిన్యాసం ఉన్న కొన్ని మొక్కల పేర్లు రాయండి.

ఇప్పుడు ఆకు యొక్క కొన్ని విధులను తెలుసుకుందామా?

కృత్యం 4

మాకు ఒక గుల్మం, రెండు పారదర్శక పాలిథీన్ సంచులు మరియు దారం అవసరం.

ఈ కృత్యాన్ని పగటి సమయంలో ఒక ఎండా రోజున చేయండి. ఎండలో పెరిగే ఆరోగ్యకరమైన, బాగా నీరు పోసిన మొక్కను ఉపయోగించండి. మొక్క యొక్క ఆకు కలిగిన కొమ్మను పాలిథీన్ కవర్లో ఉంచి, Fig. 4.11లో చూపినట్లుగా దాని నోటిని కట్టండి. మరొక ఖాళీ పాలిథీన్ కవర్ నోటిని కూడా కట్టి దాన్ని కూడా ఎండలో ఉంచండి.

కొన్ని గంటల తర్వాత, కవర్ల లోపలి ఉపరితలాన్ని గమనించండి. మీరు ఏమి చూస్తారు? నీటి బిందువులు ఉన్నాయా? అవి అక్కడికి ఎలా చేరాయని మీరు భావిస్తున్నారు? [కృత్యం తర్వాత పాలిథీన్ సంచిని తీసివేయడం మర్చిపోవద్దు!]

నీరు ఆకుల నుండి బాష్పోత్సేకం అనే ప్రక్రియ ద్వారా ఆవిరి రూపంలో బయటకు వస్తుంది. మొక్కలు ఈ ప్రక్రియ ద్వారా చాలా నీటిని గాలిలోకి విడుదల చేస్తాయి.

మేము ఆకుల చుట్టూ కవర్ని ఎందుకు కట్టాము? మేము పాలిథీన్ కవర్ని కట్టకపోతే నీరు ఆవిరైపోయేది మనం చూసేవారమా?

Fig. 4.11 ఆకు ఏమి చేస్తుంది?

పాలిథీన్ సంచిపై నీటి బిందువులు ఎందుకు కనిపిస్తాయి? అధ్యాయం 5లో, మన కృత్యాలలో కొన్నింటిలో నీరు వివిధ రూపాలుగా మారడం మనం గమనించాము. వీటి గురించి మీరు ఆలోచించి, పాలిథీన్ కవర్పై నీటి బిందువులు కనిపించే ప్రక్రియకు పేరు పెట్టగలరా?
$\quad$ ఆకులకు మరొక విధి కూడా ఉంది. దాన్ని చదవండి.

కృత్యం 5

ఈ కృత్యం కోసం మాకు ఒక ఆకు, స్పిరిట్, ఒక బీకర్, టెస్ట్ ట్యూబ్, బర్నర్, నీరు, ఒక వాచ్ గ్లాస్ మరియు అయోడిన్ ద్రావణం అవసరం.
$\quad$ ఒక ఆకును టెస్ట్ ట్యూబ్లో తీసుకొని, ఆకు పూర్తిగా మునిగేలా స్పిరిట్ పోయండి.

Fig. 4.12 ఆకులో ఏమి ఉంది?

గమనిక : ఈ కృత్యంలో స్పిరిట్ మరియు వేడి చేయడం ఉండటం వలన, ఇది తరగతిలో ఉపాధ్యాయుడు ప్రదర్శించడం సూచించబడుతుంది.

ఇప్పుడు, టెస్ట్ ట్యూబ్ను నీటితో సగం నిండిన బీకర్లో ఉంచండి. ఆకు నుండి అన్ని పచ్చ రంగు టెస్ట్ ట్యూబ్లోని స్పిరిట్లోకి వచ్చే వరకు బీకర్ను వేడి చేయండి. ఆకును జాగ్రత్తగా బయటకు తీసి నీటిలో కడగండి. దాన్ని ఒక వాచ్ గ్లాస్పై ఉంచి, దానిపై కొంత అయోడిన్ ద్రావణం పోయండి (Fig. 4.12).

మీరు ఏమి గమనించారు? మీ పరిశీలనలను అధ్యాయం 1లో చేసిన పరిశీలనలతో పోల్చండి, మీరు ఆహారంలో వివిధ పోషకాలు ఉన్నాయో లేదో పరీక్షించినప్పుడు. దీని అర్థం ఆకులో స్టార్చ్ ఉందని కదా?

అధ్యాయం 1లో, కచ్చి బంగాళాదుంప ముక్క కూడా స్టార్చ్ ఉనికిని చూపిస్తుందని మనం చూశాము. బంగాళాదుంపలు ఈ స్టార్చ్ని వాటి ఆకుల నుండి పొంది నిల్వ చేస్తాయి. ఆకులు సూర్యరశ్మి మరియు వాటిలో ఉన్న పచ్చని రంగు పదార్థం సమక్షంలో వాటి ఆహారాన్ని తయారు చేస్తాయి. దీని కోసం, అవి నీరు మరియు కార్బన్ డయాక్సైడ్ను కూడా ఉపయోగిస్తాయి. ఈ ప్రక్రియను కిరణజన్య సంయోగక్రియ అంటారు. ఈ ప్రక్రియలో ఆక్సిజన్ బయటకు వస్తుంది. ఆకులు తయారు చేసిన ఆహారం చివరికి మొక్క యొక్క వివిధ భాగాలలో నిల్వ చేయబడుతుంది.

కాండం ఆకుకు నీటిని సరఫరా చేస్తుందని మనం చూశాము. ఆకు ఆహారం తయారు చేయడానికి నీటిని ఉపయోగిస్తుంది. ఆకులు బాష్పోత్సేకం ద్వారా నీటిని కూడా కోల్పోతాయి. కాండం మరియు ఆకులకు నీరు ఎలా లభిస్తుంది? అక్కడే వేర్లు పనిలోకి వస్తాయి!

4.4 వేరు

Fig. 4.13ని చూడండి. పహేలి లేదా బూజో వారిలో ఎవరు వారి మొక్కకు సరిగ్గా నీరు పోస్తున్నారని మీరు భావిస్తున్నారు? ఎందుకు?

Fig. 4.13 మొక్కలకు నీరు పోయడం

మొక్కలో ఏ భాగం నేలలో ఉంటుంది? కింది కృత్యాల నుండి ఈ భాగం గురించి మరింత తెలుసుకుందాం.

కృత్యం 6

మీకు రెండు గిన్నెలు, కొంత నేల, ఖుర్పి (త్రవ్వడానికి), బ్లేడ్ లేదా కత్తెర మరియు నీరు అవసరం. ఈ కృత్యం 4-5 మంది విద్యార్థుల గ్రూపులలో చేయాలి.
$\quad$ ఒక బయటి మైదానం నుండి ఒకే రకమైన రెండు మొక్కలను ఎంచుకుని, వాటి వేర్లు విరగకుండా త్రవ్వండి. వాటిలో ఒకదాన్ని గిన్నె Aలో నాటండి [Fig. 4.14 (a)].

Fig. 4.14 (a) వేర్లతో కూడిన మొక్క, మరియు (b) వేర్లు లేకుండా

మరొక మొక్క నుండి వేర్లను కత్తిరించి దాన్ని గిన్నె Bలో నాటండి [Fig. 4.14 (b)]. వాటికి నియమితంగా నీరు పోయండి. ఒక వారం తర్వాత మొక్కలను గమనించండి. రెండు మొక్కలు ఆరోగ్యంగా ఉన్నాయా?
$\quad$ రెండు మొక్కలకు నియమితంగా నీరు పోయబడుతుంది, కానీ ఒకటి వేర్లు లేకుండా ఉంది, కదా? వేరు యొక్క ఒక ముఖ్యమైన విధిని అర్థం చేసుకోవడంలో ఈ కృత్యం మీకు సహాయపడుతుందా?
$\quad$ వేరు యొక్క మరొక విధిని అధ్య