ਮੁਸਕਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਠੋਸ ਧਾਤੂ ਦੀ ਗੇਂਦ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਰਿੰਗ ਬੈਲੇਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਹਰੇਕ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਮੁਸਕਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੋਟਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। ਵਜ਼ਨ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਰੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਸੀ। ਮੁਸਕਾਨ ਨੇ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ਨ ਦੇ ਫਰਕ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।

ਮੁਸਕਾਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਆਪਣੇ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੈਸੇਂਜਰ ਐਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬਲੌਗ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਸਕਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਬਲੌਗ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਬਲੌਗ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਵੈੱਬ ਟੂਲ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਰੁਚਿਕਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੁਸਕਾਨ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੈ।

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ (ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ.) ਨੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਡਿਜੀਟਲ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਸਕੂਲ ਵੀ ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।

ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਕੀ ਹੈ?

ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਤਿੰਨ ਮੁੱਢਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ- ਸੂਚਨਾ (Information), ਸੰਚਾਰ (Communication) ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ (Technology) ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਮੁਸਕਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ, ਤਾਜਪੁਰ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਹ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨ੍ਰਿਤ, ਬਾਗਬਾਨੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਸਕਾਨ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵਾ ਹੈ ਜੋ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ, ਮੁਸਕਾਨ ਦੀ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ “ਭਾਰਤ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ ਰੂਪ” ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਸਕੂਲ ਪੋਸਟਰ ਮੇਕਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਚਨਾ (ਅਰਥਪੂਰਨ ਡੇਟਾ) ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸੰਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਬੋਲ ਕੇ, ਲਿਖ ਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਜਾਂ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਖਿਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੌਖਿਕ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ‘ਭੇਜਣ ਵਾਲਾ’, ‘ਸੁਨੇਹਾ’, ‘ਮਾਧਿਅਮ’ ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ’। ਜਦੋਂ ਇਹ ਚਾਰੇ ਤੱਤ ਕ੍ਰਮ, ਸੰਬੰਧਿਤਤਾ, ਉਚਿਤਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਸੰਚਾਰ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੋ ਜੋ ਮੁਸਕਾਨ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।

ਕਿਰਿਆ 1

ਚਿੱਤਰ 1.1 ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਰਿਤ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੋ।

$\begin{array}{c} \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \\ \hline \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \\ \hline \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \\ \hline \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \\ \hline \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \\ \hline \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \\ \hline \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \\ \hline \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \\ \hline \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \\ \hline \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \\ \hline \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \\ \end{array}$

ਚਿੱਤਰ 1.1: ਕੋਸਟ ਸੀਨ (ਤੱਟ ਦ੍ਰਿਸ਼)

ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਉਹ ਤਰੀਕਿਆਂ, ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਮੁਸਕਾਨ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਐਕਸਕਰਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਗਈ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਖਣਿਜ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜ ਅਯਸਕ ਦੇਖੇ। ਉਸਨੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਯਸਕ ਨਹੀਂ ਦੇਖੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਦਾ ਮੋਬਾਈਲ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਯਸਕਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਬਲੌਗ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਰਵੇ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।

ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ (ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ.) ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਬਿਜਲਈ ਸਾਧਨਾਂ (ਯੂਨੈਸਕੋ 2007) ਦੁਆਰਾ ਸੂਚਨਾ ਬਣਾਉਣ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ, ਸਟੋਰ ਕਰਨ, ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ, ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਟ ਕਰਨ, ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਜੋ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਚਿੱਤਰ 1.2 ਵੇਖੋ)।

ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ (ਅਖਬਾਰ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਆਦਿ) ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਹਨ। ਡਿਜੀਟਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਐਨਾਲਾਗ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ

ਚਿੱਤਰ 1.2: ਸਾਡੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ.

ਡਿਜੀਟਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਟਡ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਵਰਜਨ ਵੀ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਨਲਾਈਨ ਰੇਡੀਓ ਵੀ ਹੈ।

ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਦਾ ਵਿਕਾਸ

ਅਸੀਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਜੋਂ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ, ਢੋਲ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਕਬੂਤਰ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਅਪੇਕਸ਼ਾਕ੍ਰਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਧੀਮੇ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਸਨ।

ਨਵੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ, ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਢੰਗ ਅਤੇ ਤਰੀਕੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਟੈਲੀਫੋਨ, ਸਮਾਰਟਫੋਨ, ਡਿਜੀਟਲ ਕੈਮਰਾ, ਲੈਪਟਾਪ ਅਤੇ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਬੋਰਡ ਨੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇ ਬਿਨਾਂ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਸੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਕਲ ਟੂਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਸਗੋਂ ਸੂਚਨਾ ਬਣਾਉਣ, ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਕਨਾਲੋਜੀਕਲ ਟੂਲਾਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮੂਹ ਜੋ ਡਿਜੀਟਲ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਨ, ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ, ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ (ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ.ਐਸ.) ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਕਿਉਂ?

ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ.ਐਸ. ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਐਪਸ, ਬਲੌਗ, ਵਿਕੀਸਪੇਸ ਆਦਿ। ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਲਾਗਤ-ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹੈ।

ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕੋਲ ਟੈਲੀਫੋਨ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਨਤ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਹੁਣ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇੰਟਰਨੈਟ, ਵਾਇਰਲੈਸ, ਆਗਮਨ (Augmented) ਅਤੇ ਵਰਚੁਅਲ ਸਪੇਸ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਕਾਰਨ ਆਈ ਨਾਟਕੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾ ਆਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਨੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਕਲ ਟੂਲਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਗਤੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਡੇਟਾ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਬਿਹਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀਤਾ ਲਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੁਸਕਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਨਿਸ਼ੀ ਹੈ ਜੋ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਵੀ ਉਸਦੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰੁਚੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੱਚਣਾ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਫੋਨ ਉੱਤੇ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਅਕਸਰ ਫੋਨ ਕਾਲ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਅਤੇ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ।

ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਗਬਾਨੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਮੁਸਕਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਕਾਈਪ, ਗੂਗਲ ਮੀਟ ਆਦਿ ਵਰਗੀ ਆਨਲਾਈਨ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲਿੰਗ ਸਹੂਲਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਫੋਨ ਕਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲਾਗਤ-ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਮੁਸਕਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੈਪਟਾਪ ਉੱਤੇ ਸਕਾਈਪ ਇੰਸਟਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਨੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਉੱਤੇ ਇੰਸਟਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹੁਣ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।

• ਤੁਰੰਤ ਡੇਟਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ: ਤੁਰੰਤ ਡੇਟਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ, ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਮੁਸਕਾਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਮਾਊਂਟ ਆਬੂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਸਮਾਨ ਪੈਕ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਨੀ ਕੱਪੜੇ ਲੈ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉਲਝਣ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਾਊਂਟ ਆਬੂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਬਾਰੇ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਨੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਊਂਟ ਆਬੂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਪਮਾਨ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 15 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦਿਖਾਇਆ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਅੱਧੇ ਉਨੀ ਕੱਪੜੇ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਡੇਟਾ ਤੱਕ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੁਖਦਾਈ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

• ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ: ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ.ਐਸ. ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਟੈਕਸਟ, ਇਮੇਜ, ਆਡੀਓ, ਵੀਡੀਓ, ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਟੁਕੜੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੂਚਨਾ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਸਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡਿਜੀਟਲ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਸੋਧਣਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਆਸਾਨ ਹੈ।

ਮੁਸਕਾਨ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਨਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ‘ਹੰਪੀ’ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਖੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।

ਨਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨੂੰ ਸਕਾਈਪ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੇਸਬੁੱਕ ਲਾਈਵ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸਕਾਨ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਦੋਸਤ ਵੀ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਚ 4ਜੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸੀ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਗਤੀ ਨੇ ਆਨਲਾਈਨ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।

ਨਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨੂੰ ਹੰਪੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਰਚੁਅਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਹੰਪੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਰੋਤ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਨਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਐਡੀਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਅਣਚਾਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਸੰਗੀਤ ਜੋੜਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਹੰਪੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ. ਦਾ ਗਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੈਪਚਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁਸਕਾਨ ਨੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈ